ΕΜΒΑΘΥΝΣΙΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗΝ ΤΟΥ ΑΣΩΤΟΥ Β´(Ἰω. Κορναράκη, καθηγ.)

Ψυχολογικ μβάθυνσις εἰς τν παραβολὴν το Ἀσώτου

ωάννης Κορναράκης,
ὁμ. καθ. Παν. Ἀθηνῶν

[Β´]

Α´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2012/02/11/ἐμβάθυνσις-εἰς-τὴν-τοῦ-ἀσώτ/

Γ´.  Η ΔΙΑΣΠΑΣΙΣ ΚΑΙ Ο ΔΙΑΣΚΟΡΠΙΣΜΟΣ
ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΟΣ 

.          «Καὶ ἐκεῖ διεσκόρπισε τὴν οὐσίαν αὐτοῦ ζῶν ἀσώτως. Δαπανήσαντος δὲ αὐτοῦ πάντα ἐγένετο λιμὸς ἰσχυρὸς κατὰ τὴν χώραν ἐκείνην, καὶ αὐτὸς ἤρξατο ὑστερεῖσθαι…» (στχ. 13-16). Ἡ ἀποξένωσις ἐκ τῆς ἰδίας ἀτομικότητος διὰ τῆς «φυγῆς» εἰς «χώραν μακρὰν» δὲν ἀποδιοργανώνει ἁπλῶς τὴν προσωπικότητα, τ.ε. δὲν καθιστᾶ ἁπλῶς χαλαρὰς τὰς συνδέσεις τῆς ἐσωτερικότητος. Κυρίως διασπᾶ καὶ διασκορπίζει τὸ «περιεχόμενον» τῆς ἀτομικότητος. Διὰ τῆς φράσεως «καὶ συναγαγὼν ἅπαντα» ἐδηλώθη προηγουμένως φαινομενικῶς τὸ δίκαιον αἴτημα τῆς ψυχολογικῆς (καὶ πνευματικῆς) αὐτοτέλειας. Ἀλλὰ ἡ «ἀποδημία» ἐκ τῆς ἰδίας ἀτομικότητος εἶχεν ὡς ἀναπόφευκτον συνέπειαν τὴν διάσπασιν καὶ τὸν διασκορπισμὸν τῆς προσωπικῆς ὀντότητος (αὐτοτελείας). Ὁ διασκορπισμὸς οὗτος δὲν εἶναι παθητικὴ κατάστασις «ἀποσυνθέσεως» ἀλλὰ δυναμικὸν γεγονός, οἰονεὶ ἐκτίναξις τοῦ «περιεχομένου» τῆς ἀτομικότητος δι᾽ ἐξωστρεφικῆς («κεντρόφυγος») ἐνεργείας εἰς τὴν ἐκτὸς αὐτῆς περιοχήν.
.          Εἶναι ἄξιον προσοχῆς ὅτι ἡ ἐπισήμανσις τοῦ διασκορπισμοῦ τούτου κατὰ τὸν ψυχοθεραπευτικὸν διάλογον χαρακτηρίζεται ὡς πτώχευσις τῆς προσωπικότητος. Αὕτη ἐκδηλοῦται ποικιλοτρόπως ἀλλὰ κατὰ βάσιν σημαίνει ἀπώλειαν ἀνθρωπίνης ἐνεργείας καὶ σπατάλην (δαπάνην) δυνάμεων. Διὰ τοῦτο ὁ ἄσωτος υἱὸς κατέστη πτωχὸς καὶ «ἐπεθύμει γεμίσαι τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν κερατίων ὧν ἤσθιον οἱ χοῖροι» (στχ. 16).

Δ´.  ΑΦΥΠΝΙΣΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΕΙΣ ΕΑΥΤΟΝ

.          Ὁ ἄσωτος υἱός, διὰ τῆς ἀλογίστου σπατάλης τῆς περιουσίας του, μεταπίπτει εἰς μίαν νέαν ψυχολογικὴν κατάστασιν, ὅλως ἀρνητικοῦ χαρακτῆρος, τὴν στέρησιν (Frustration). Αὕτη παρέχει εἰς αὐτὸν νέας ἐμπειρίας, προκαλεῖ καὶ γεννᾶ διαθέσεις καὶ αἰσθήματα καὶ κυρίως συνθέτει προβληματισμόν, ὁ ὁποῖος ἐγγίζει τὰ μύχια τῆς προσωπικότητός του. Διότι ἡ στέρησις, ὄχι βεβαίως ἐν τῇ φροϋδικῇ ἐννοίᾳ, δὲν προκαλεῖ μόνον συνειδητὰς ἀντιδράσεις ἐκ μέρους τῆς βιώσης ταύτην προσωπικότητος, ἀλλὰ ἀναμοχλεύουσα ἢ δραστηριοποιοῦσα ἀσυνειδήτους διαδικασίας, προκαλεῖ καὶ διεγείρει τὸ βάθος τῆς ἀσυνειδήτου ψυχικῆς περιοχῆς. Ἐν προκειμένῳ δὲ ἡ κυρία κατεύθυνσις τῆς ἐξωτερικῆς ἀντιδράσεως τῆς προσωπικότητος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῆ ἢ νὰ προβλεφθῆ ἐκ τῶν προτέρων.
.          Εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ πονηροῦ δούλου, ἡ στέρησις προκαλεῖ τὴν ἐπιθετικότητα αὐτοῦ. Γενικῶς δὲ ἡ φροϋδικὴ θεωρία, ὡς καί τινες ἑρμηνευτικαὶ τάσεις ἐν τῇ περιοχῇ τῆς Κοινωνικῆς Ψυχολογίας, συνδέουν ἀρρήκτως τὴν στέρησιν μετὰ τῆς ἐπιθετικότητος. Ἀλλ᾽ εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἀσώτου υἱοῦ δὲν συμβαίνει τοῦτο. Οὗτος ἀξιοποιεῖ θετικῶς τὴν ἐμπειρίαν τῆς στερήσεως ἀλλὰ καὶ τὰς ἀρνητικὰς ἀντιδράσεις τῆς συμβιώσεως τρίτων εἰς τὸ προσωπικὸν πρόβλημα αὐτοῦ. Διότι, ἐνῶ ἐστερεῖτο καὶ ὑπέφερεν ἐκ τῆς ἐνδείας καὶ τῆς πείνης, φθάσας εἰς τὴν ὅλως ταπεινωτικὴν καὶ ἐξευτελιστικὴν κατάστασιν νὰ ἐπιθυμῆ «γεμίσαι τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν κερατίων ὧν ἤσθιον οἱ χοῖροι», ἐν τούτοις «οὐδεὶς ἐδίδου αὐτῷ» (στχ. 16). Τὸ περιβάλλον δὲν ἀνταποκρίνεται, ὡς οὗτος ἀνέμενεν, εἰς τὴν βασικὴν ἀνάγκην τῆς συντηρήσεώς του.
.          Διὰ τοῦτο ἀμφότεραι αἱ ἐμπειρίαι τῆς στερήσεως καὶ τῆς ἀρνητικῆς θέσεως τοῦ περιβάλλοντος, ἀσφαλῶς κατόπιν καὶ τῆς λειτουργίας ἀσυνειδήτων διαδικασιῶν, προκαλοῦν ἐν τέλει τὴν ψυχολογικὴν καὶ πνευματικὴν ἀφύπνισιν τοῦ ἀσώτου. Δηλαδὴ κυρίως μίαν ἀξιολογικὴν κρίσιν ὡς ὑπαρξιακὴν ἀναμέτρησιν. Ἡ βίωσις τοῦ ἀδιεξόδου καὶ τῆς τραγικότητος τῆς ὑπάρξεως (τὸ ἀναποφεύκτως ἐπερχόμενον ταπεινωτικὸν τέλος τοῦ ἀσώτου), ὁδηγοῦν εἰς τὴν ἀνακάλυψιν καὶ ἀναγνώρισιν τῆς ἰδίας ἀτομικότητος.
.          Εἰς μίαν αὐτοθεώρησιν ντς τραγικν πλαισίων, τ ποῖα μως ποδεικνύονται ς μφιδυναμικ ρεθίσματα. Διότι τὸ ἀδιέξοδον καὶ τὸ τραγικόν, ἐνῶ ὑπογραμμίζουν τὴν ἀθλίαν καὶ ταπεινωτικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἄσωτος κατήντησεν, ἀξιοποιοῦνται συγχρόνως θετικῶς ὡς παρξιακ πρίσματα διν οτος θεωρε αυτόν, μλλον δ πιστρέφει ες αυτόν.
.          Διὰ τοῦτο ἡ εὐαγγελικὴ φράσις «εἰς ἑαυτὸν δὲ ἐλθὼν» δηλοῖ βασικὴν ψυχολογικὴν καὶ πνευματικὴν βαθμίδα τῆς διαδικασίας τῆς σωτηρίας τοῦ ἀσώτου, ἡ ὁποία ἐξ ἄλλου θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναλυθεῖ περαιτέρω πλουσίως πρὸς λεπτομερεστέραν παρουσίασιν τῶν συνειδητῶν καὶ ἀσυνειδήτων διαδικασιῶν τοῦ γεγονότος τῆς ἐπιστροφῆς τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἀνθρώπου εἰς τὸν Θεόν.
.          Ὁπωσδήποτε ὅμως ἡ φράσις «εἰς ἑαυτὸν ἐλθὼν» ἀποτελεῖ κυρίως ὑπογράμμισιν τῆς βασικῆς προϋποθέσεως τῆς συναντήσεως τοῦ Θεοῦ ἐκ μέρους τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἀνθρώπου. Αὕτη δὲ εἶναι ἡ συνειδητοποίησις ἢ θεώρησις τῆς ἰδίας ἀτομικότητος ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς ἁμαρτωλοῦ ὑπάρξεως. Παρὰ τὸ γεγονὸς δηλαδὴ ὅτι μία τοιαύτη ψυχολογικὴ καὶ πνευματικὴ «λειτουργία», ὡς εἶναι ἡ αὐτοθεώρησις, εἶναι συνήθως ἀντικείμενον ἀλλὰ καὶ προϊὸν μόνον μακρᾶς καὶ μεθοδικῆς καὶ ἐπιμόχθου ἐργασίας (ὡς λ.χ. συμβαίνει εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἀσκητοῦ), ἐν τούτοις ατοθεώρησις, στω ς μία στιγμιαία λλ᾽ πωσδήποτε σχυρ κα ντονος μπειρία τς δίας τομικότητος, πρέπει ν θεωρται ς φετηρία τς μετ το Θεο συναντήσεως, τ.ἔ. τς μετανοίας.
.          Ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τῆς αὐτοθεωρήσεως πρόκειται ἴσως περὶ τῆς διαδρομῆς ὑπὸ τῆς προσωπικότητος μιᾶς ψυχολογικῆς καὶ πνευματικῆς καμπῆς, ἡ ὁποία ἔχει κυρίως ναντιοδρομικν ἢ ἀναστροφικὸν (regressive) χαρακτήρα.
.          Ὡς καὶ ἀλλαχοῦ ἔχομεν ὑπενθυμίσει, ὁ Jung παρατηρεῖ ὅτι, ὅταν μία ψυχικὴ τάσις ἢ λειτουργία φθάση εἰς τὸ ἄκρον αὐτῆς, ὀφείλει τις νὰ ἀναμένη τὴν ἀντιστροφήν της, δηλαδὴ τὴν μετάθεσίν της εἰς τὴν ἀντίθετον ψυχικὴν ἢ ψυχολογικὴν τροχιάν. Ἡ δυνατότης αὕτη τῆς ἐναντιοδρομίας τῶν ψυχικῶν λειτουργιῶν ἐξηγεῖ εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν πῶς ὁ ἄσωτος ἐπέστρεψεν εἰς ἑαυτόν.
.          Ἡ ἐξωστρεφικὴ τάσις ἢ δράσις αὐτοῦ, ἀφοῦ ἔφθασεν εἰς τὸ ἀκρότατον αὐτῆς σημεῖον διὰ τῆς ἐκδαπανήσεως πάσης τῆς περιουσίας αὐτοῦ, μετεστράφη εἰς ἐσωστρεφῆ λειτουργίαν. Ἡ ἐξωστρεφὴς τάσις συνήντησε τὸ τέρμα αὐτῆς εἰς τὰς ἐμπειρίας τοῦ τραγικοῦ καὶ ἀδιεξόδου καὶ μετεστράφη ἐναντιοδρομικῶς καὶ κατ᾽ ἀπόλυτον τρόπον εἰς ἐσωστρεφικὴν ψυχολογικὴν καὶ πνευματικὴν λειτουργίαν. Οὕτω δὲ ὁ ἄσωτος εὑρέθη «ἐνώπιος ἐνωπίῳ». Ἐθεώρησε καὶ ἀντελήφθη τὴν πτωχείαν τῆς ἰδίας ἀτομικότητος.
.          Ἡ αὐτοθεώρησις αὕτη καθιστᾶ κυρίως δυνατὴν τὴν ἀξιολογικὴν κρίσιν, ἡ ὁποία ἐπισφραγίζει ἐγκύρως τὸ γεγονὸς τῆς ψυχολογικῆς καὶ πνευματικῆς ἀφυπνίσεως τοῦ ἀσώτου. Ἄνευ τῆς ἐπιστροφῆς ταύτης, πᾶσα ἀξιολογικὴ κρίσις ἔχει μόνον θεωρητικὴν ἀξίαν, ὡς στοχασμὸς ἢ «μηχανικὴ» κρίσις. Διότι συμφώνως πρὸς ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐλέχθη, μόνον ἡ αὐτοθεώρησις αὕτη καθιστᾶ τὴν ἀξιολογικὴν κρίσιν γόνιμον ὑπαρξιακὴν ἐμπειρίαν. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ ὁ ἄσωτος «εἰς ἑαυτὸν ἐλθών», εἶπε «πόσοι μίσθιοι τοῦ πατρός μου περισσεύουσιν ἄρτων, ἐγὼ δὲ λιμῷ ἀπολλυμαι» (στχ. 17).
.          Ἡ ἀξιολογικὴ αὕτη κρίσις ἐκφέρεται ὡς ὑπαρξιακὴ ἐμπειρία μιᾶς μεθοριακῆς ψυχολογικῆς καὶ πνευματικῆς καταστάσεως. σωτος βιο τν μεθοριακν κατάστασιν τς δυνατότητος. Ἀνακαλύπτει δηλ. διὰ τῆς αὐτοθεωρήσεως διέξοδον ἐκ τοῦ τραγικοῦ. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον κυρίως βιοῖ οὗτος ὡς μεθοριακὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία προσφέρει διέξοδον, εἶναι ἡ ἀνάμνησις τῆς ἐξαρτήσεως ἐκ τῆς πατρικῆς αὐθεντίας, ἐκ τῆς ὁποίας οἰκείᾳ βουλήσει ἀπεγαλακτίσθη ψυχολογικῶς καὶ πνευματικῶς. Τ κέντρον τς ξιολογικς κρίσεως δν εναι ο περισσεύοντες ρτοι τν μισθίων τοῦ πατρός, λλ᾽ ατς οτος πατρ ς αθεντία.
.          Ὁ πατὴρ προσφέρει τὰ πλούσια ἀγαθὰ καὶ τὴν ἀσφάλειαν, εἰσέτι καὶ εἰς τοὺς ὑπηρέτας αὐτοῦ. Ἑπομένως ἡ ἐναντιοδρομικὴ πορεία πρέπει νὰ τερματισθεῖ ἐνώπιόν τοῦ πατρός. σωτος υἱὸς ναγνωρίζει τ παρξιακν νόημα τς ξαρτήσεως κ τς πατρικς αθεντίας. μπειρία ατη προκύπτει κ τς θετικς ξιοποιήσεως τς βιώσεως τς μαρτίας ς «τραγικο» κα «διεξόδου».

Ε΄.  ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΣΙΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΣ
ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΕΝΟΧΗΣ

.          Ἡ ἀναγνώρισις τοῦ ὑπαρξιακοῦ νοήματος τῆς ἐξαρτήσεως ἐκ τῆς πατρικῆς αὐθεντίας ἐκφράζεται ὡς τελικὸν στάδιον τῆς ὅλης διαδικασίας τῆς ψυχολογικῆς καὶ πνευματικῆς ἀφυπνίσεως τοῦ ἀσώτου εἰς τοὺς λόγους· «ἀναστὰς πορεύσομαι πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ ἐρῶ αὐτῷ· πάτερ ἥμαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου» (στίχ. 18). Εἶναι ἄξιον προσοχῆς ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι ἐκφέρονται ἀμέσως μετὰ τὴν «ἐπιστροφὴν εἰς ἑαυτὸν» τοῦ ἀσώτου υἱοῦ.
.          Τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ συνειδητοποίησις καὶ κυρίως ἡ ἀναγνώρισις τῆς προσωπικῆς ἐνοχῆς ἀποβαίνει δυνατὴ μόνον μετὰ τὴν ψυχολογικὴν ἀφύπνισιν τῆς προσωπικότητος, τ.ἔ. τὴν αὐτοθεώρησιν ἢ θεώρησιν τῆς ἰδίας ἀτομικότητος. Ες τν κατάστασιν τς φυγς τς πωθήσεως δν εναι δυνατν ν βιωθῆ αθεντικ συνειδητοποίησις τς νοχς.
.          Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ὑπογραμμίσωμεν τὴν μεθοδολογικὴν συνέπειαν τῆς προϋποθέσεως τῆς αὐτοθεωρήσεως ὡς ὄρου ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ τῆς συναισθήσεως τῆς ἐνοχῆς. Οἱ στίχοι δηλονότι 17 καὶ 18 κέκτηνται ἰδιάζουσαν σημασίαν, διότι καθιερώνουν τὴν «ἐπιστροφὴν εἰς ἑαυτόν», ὡς προϋπόθεσιν τῆς βιώσεως τῆς συναισθήσεως τῆς ἐνοχῆς, καὶ ἐπιβάλλουν τὴν ἀνάλογον μέθοδον τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος τῆς ἐνοχῆς εἰς πᾶσαν περίπτωσιν.
.          Ἐνταῦθα ἡ ὑπόμνησις τῆς βασικῆς ἐπιδιώξεως τοῦ ψυχοθεραπευτικοῦ καὶ δὴ τοῦ ψυχαναλυτικοῦ διαλόγου εἶναι ὁπωσδήποτε χρήσιμος. Διότι ὁ διάλογος οὗτος ἐπιδιώκει πρωτίστως τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ νευρωτικοῦ καὶ γενικῶς τοῦ ἐσωτερικῶς διχασμένου ἀνθρώπου εἰς τὴν θεώρησιν τῆς ἰδίας ἀτομικότητος. Ὅταν τοῦτο ἐπιτυγχάνεται, ὁ ἀσθενὴς παραδέχεται ἄνευ ἀντιστάσεως τὸ εἶδος τοῦ ἐσωτερικοῦ του προβληματισμοῦ. Ἑπομένως καὶ μέθοδος ν τ μυστηρίῳ τς ερς ξομολογήσεως φείλει ν συμμορφωθῆ πρς τν ρχετυπικν διαδικασίαν τς παραδοχς κα μολογίας τς νοχς π το σώτου υο.
.          ἁμαρτωλὸς ἄνθρωπος, μετὰ μίαν στιγμιαίαν ἔστω βίωσιν μιᾶς ψυχολογικῆς ἀφυπνίσεως, ὡς ἐμπειρίας αὐτοθεωρίας, πρέπει νὰ χειραγωγεῖται ὑπὸ τοῦ πνευματικοῦ εἰς τὴν συνειδητοποίησιν καὶ ἀναγνώρισιν (ὁμολογίαν) τῆς προσωπικῆς του ἐνοχῆς. Ἄνευ τῆς προϋποθέσεως ταύτης, ἡ ἐπισυμβαίνουσα παραδοχὴ καὶ ὁμολογία τῆς ἐνοχῆς δέον νὰ θεωρεῖται, ἐκ μέρους τοῦ ποιμένος, ὡς τυπικὴ ἢ μηχανικὴ ὁμολογία, ἄνευ ἰδιαιτέρου ὑπαρξιακοῦ θρησκευτικοῦ νοήματος.

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: