ΠΟΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑΡΡΕΕΙ; (Οἱ δομικὲς δυσπλασίες τοῦ νεοελληνικοῦ κράτους)

Ποιά λλάδα καταρρέει;

Toῦ Βλάση Ἀγτζίδη, ἱστορικοῦ

.              Λίγα μόλις χρόνια μετὰ τοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες, ὁπότε οἱ Ἕλληνες –τουλάχιστον οἱ ἐλὶτ αὐτῆς τῆς χώρας– ἔζησαν μὲ πάθος τὸ παραμύθι τῆς Σταχτοπούτας, ἡ σκληρὴ πραγματικότητα ἔστρεψε τὴ δημόσια συζήτηση στὴν ἀκριβῶς ἀντίθετη φορά. Ἡ παγκόσμια οἰκονομικὴ κρίση, παράλληλα μὲ τὴν κρίση τοῦ ἑνιαίου νομίσματος, ὁδήγησε τὴν ἑλλαδικὴ κοινωνία σὲ μία πρωτοφανῆ κρίση καὶ δυσανεξία. Ἔφερε παράλληλα στὴν ἐπιφάνεια ὅλες τὶς δομικὲς δυσπλασίες τοῦ νεοελληνικοῦ κρατικοῦ ἐγχειρήματος. Ἔτσι ἡ Ἑλλάδα ἀναδείχθηκε σὲ ἰδιαίτερο καὶ μοναδικὸ φαινόμενο στὴν Εὐρώπη, καταλύτη μεγάλων ἀρνητικῶν ἀλλαγῶν.
.              Ποιές ὅμως εἶναι ἐκεῖνες οἱ παράμετροι ποὺ ὁδήγησαν τὴν Ἑλλάδα σὲ μία τόσο δυσμενῆ θέση; Εἶναι μόνο ἡ μεταπολιτευτικὴ διαχείριση ποὺ μετέτρεψε τὸ κράτος σὲ θεραπαινίδα τῶν κομματικῶν μηχανισμῶν; Μήπως ὑπάρχουν βαθύτερες αἰτίες, ποὺ ἀνάγονται στὸν τρόπο ποὺ συγκροτήθηκε ἡ Ἑλλάδα ὡς ἔθνος–κράτος καὶ ἁπλῶς ἐπιδεινώθηκαν ἀπὸ τὴν πρόσφατη διαχείριση;
.              Ἡ ἑλληνικὴ παλιγγενεσία, ἡ δεύτερη μεγάλη ἀντιαπολυταρχικὴ εὐρωπαϊκὴ ἐπανάσταση μετὰ τὴν Γαλλική, ὁδήγησε στὴν δημιουργία τοῦ νεαροῦ ἑλληνικοῦ κράτους τὸ 1830. Ὅμως, τὰ γεωγραφικὰ ὅρια τοῦ νεαροῦ ἐθνικοῦ κράτους ἀπεῖχαν πολὺ ἀπὸ τὰ ὄνειρα τῶν προοδευτικῶν διαφωτιστῶν ποὺ ὀνειρεύτηκαν καὶ σχεδίασαν τὴν Ἐπανάσταση.
.              Τὸ ἔθνος-κράτος ἦταν μία νέα πολιτειακὴ μορφὴ ποὺ ἐμφανίστηκε μετὰ τὴν Γαλλικὴ Ἐπανάσταση καὶ ἐξέφραζε τὴν ἄνοδο τῶν ἀστικῶν στρωμάτων στὴν ἐξουσία, ἐνάντια στοὺς παλιοὺς φεουδάρχες καὶ ἀριστοκράτες. Στὴν ἑλληνική, ὅμως, περίπτωση, τὸ ἔθνος-κράτος δημιουργήθηκε σὲ μία περιοχὴ ἀπ’ ὅπου ἀπουσίαζαν πλήρως τὰ ἀστικὰ στρώματα. Δηλαδή, οἱ κοινωνικὲς ἐκεῖνες δυνάμεις ποὺ ἀντιστοιχοῦσαν στὴ νέα πολιτειακὴ μορφή. Τὰ ἐδάφη ποὺ ἀποτέλεσαν τὸ ἔδαφος τοῦ ἐλεύθερου κράτους βρίσκονταν στὴν καθυστερημένη περιφέρεια τῆς αὐτοκρατορίας, ἀπὸ τὴν ὁποία ἀποσχίστηκαν. Τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα, ὅπου ζοῦσε καὶ ἀναπτυσσόταν δημιουργικὰ ὁ ἑλληνισμός, βρέθηκαν ἐκτὸς τῶν συνόρων.
.        Ἐντὸς τῶν συνόρων, οἱ παραγωγικὲς δυνάμεις ἦταν ἐλάχιστα ἀνεπτυγμένες, ὅπως καὶ οἱ ὑπόλοιπες προϋποθέσεις ποὺ ἦταν ἀπαραίτητες γιὰ τὴ λειτουργία ἑνὸς ἔθνους-κρατους. Βασικὸ χαρακτηριστικὸ στὴν ἐξέλιξη τῆς ἑλλαδικῆς κοινωνίας θὰ εἶναι ἡ ἀπουσία σημαντικῶν ἀστικῶν στρωμάτων. Ἔτσι τὸ κράτος θὰ συγκροτηθεῖ στὴ βάση προαστικῶν, πατριαρχικῶν σχέσεων. Οἱ πραγματικὲς δομικὲς ἀδυναμίες θὰ ὁδηγήσουν σὲ μία ἰδεολογικὴ «ὑπερ–αναπλήρωση» βασισμένη στὴν ἀρχαιοελληνικὴ ἀνάκληση, στὴν ἀναβίωση ἑνὸς νεκροῦ παρελθόντος ὡς ἀντιστάθμισμα στὴν ὑπαρκτὴ πολιτισμικὴ ταυτότητα τῶν ἐξωελλαδικῶν ἑλληνικῶν κέντρων. Παράλληλα, θὰ ἑδραιωθεῖ μέσῳ τῆς αὐτοαναγνώρισης ἡ ἰδεολογία τῆς «μητρόπολης» ὡς συναίσθημα ὑπεροχῆς.
.              Εἰδικὰ μετὰ τὴν καθιέρωση τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, τὰ ἰσχυρὰ ἀπὸ τὴν προεπαναστατικὴ ἐποχὴ τοπικὰ συμφέροντα τῶν προεστῶν καὶ τῶν φεουδαρχῶν θὰ καταλάβουν πλήρως καὶ ὁλοκληρωτικὰ τὴν ἐξουσία στὸ βασίλειο, θὰ ἐπηρεάσουν ἀποφασιστικὰ τὴ μοναρχία, θὰ ἑδραιώσουν ἕναν πελατειακὸ κοινοβουλευτισμὸ καὶ θὰ ὁδηγήσουν στὴν ἀνάπτυξη ἑνὸς παλαιοελλαδικοῦ τοπικισμοῦ, ποὺ στὶς κρίσιμες ἐποχὲς τῆς Ἱστορίας θὰ ἔχει μοιραία συμβολὴ στὶς ἐξελίξεις. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ θὰ ὁδηγήσει σὲ ὑπερ-λειτουργία τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν δημιουργία ἰσχυρῶν δεσμῶν μεταξὺ ἐλεύθερης ἀγορᾶς καὶ κρατικῆς-κομματικῆς λειτουργίας. Ἡ πολιτισμικὴ ἐνοποίηση τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἡ δημιουργία μηχανισμῶν λειτουργίας ποὺ ἀντιστοιχοῦσαν στὴ νέα πολιτειακὴ μορφὴ ἀπορρόφησαν τὶς δραστηριότητες τῶν νέων ἐλίτ, κρατικοδίαιτων σὲ μεγάλο βαθμό, ποὺ ἀναπτύχθηκαν.
.              Σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν κοινωνικὴ ἐξέλιξη ἐντὸς τοῦ ἑλληνικοῦ βασιλείου, ὡς ἀπόρροια τοῦ Τανζιμὰτ καὶ τοῦ Χάτι Χουμαγιοῦν –δηλαδὴ τῆς ὀθωμανικῆς περεστρόικα–, οἱ Ἕλληνες τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας θὰ ἀναπτυχθοῦν ραγδαία καθ’ ὅλο τὸ δεύτερο μισό του 19ου αἰώνα. Θὰ ἀναπτύξουν ἀξιοσημείωτα ἀστικὰ στρώματα, ποὺ μαζὶ μὲ τοὺς Ἀρμένιους καί, λιγότερο, τοὺς Ἑβραίους θὰ ἀποτελέσουν τὴν ὀθωμανικὴ ἀστικὴ τάξη, τὴν ὁποία θὰ ἐπιχειρήσουν ἐπιτυχημένα, ἀπὸ τὸ 1908, νὰ ἐξοντώσουν οἱ νεότουρκοι ἐθνικιστές. Ἔτσι, ἡ μοναδικὴ ἑλληνικὴ ἀστικὴ τάξη ποὺ διαμορφώθηκε ἱστορικὰ καὶ εἶχε χαρακτηριστικὰ ποὺ ἀντιστοιχοῦσαν στὴν εὐρωπαϊκὴ τυπολογία, βρισκόταν στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία.
.              Οἱ ἐξελίξεις στὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ πολιτικὴ ποὺ θὰ ἐπιλεγεῖ στὶς ἀρχὲς τοῦ 20οῦ αἰ. θὰ καθοριστοῦν ἀπὸ τὶς ἐνδοοθωμανικὲς ἐξελίξεις, τὴν ἐμφάνιση ἑνὸς μιλιταριστικοῦ ἐξτρεμιστικοῦ τουρκικοῦ ἐθνικισμοῦ καὶ τὴν ἥττα τῶν μεταρρυθμιστικῶν ὀθωμανικῶν δυνάμεων. Ἡ ἄνοδος στὴν ἐξουσία τῶν μεταρρυθμιστικῶν δυνάμεων ποὺ ἦταν συσπειρωμένες γύρω ἀπὸ τὸν Βενιζέλο ἐγγυόταν ἐν μέρει τὴν συμμετοχὴ τοῦ ἑλληνισμοῦ στὶς κοσμογονικὲς ἀλλαγὲς ποὺ σύντομα ἐπρόκειτο νὰ ἔρθουν.
.              Ὁ Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος καὶ οἱ μεταπολεμικὲς διευθετήσεις μὲ τὴν Μικρασιατικὴ Ἐκστρατεία ὑπῆρξαν ἡ μοναδικὴ εὐκαιρία ἀναίρεσης τῆς ἀρχικῆς γενετικῆς ἀντινομίας. Ἡ ἐνσωμάτωση τῶν περιοχῶν ὅπου ζοῦσε καὶ δροῦσε ἡ ἀκμαία ἑλληνικὴ ἀστικὴ τάξη καὶ βρισκόταν στὸν ἄξονα Κωνσταντινούπολης–Σμύρνης, θὰ ὁδηγοῦσε στὴν ἀποκατάσταση μίας φυσιολογικῆς κοινωνικῆς δομῆς στὸ ἑλληνικὸ ἔθνος-κράτος.

.              Ἡ ἀποτυχία τοῦ ἐγχειρήματος, ποὺ ἐπὶ τῆς οὐσίας ὑπονομεύτηκε συνειδητὰ ἀπὸ τὶς κυρίαρχες ἐλίτ, σφράγισε ἀμετάκλητα τὴ μορφὴ τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας.

 ΠΗΓΗ: antibaro.gr (ἀπὸ http://news.kathimerini.gr)

, , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: