ΙΠΠΟΣ, ΒΟΥΣ, ΚΥΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΟΣ

«Ἵππος, βοῦς, κύων καὶ ἄνθρωπος»

Γράφει ὁ Δημήτρης Νατσιὸς
Δάσκαλος, Κιλκὶς

.        Εἶναι πολὺ ὡραῖοι οἱ μύθοι τοῦ Αἰσώπου, διδακτικότατοι. Τοὺς χρησιμοποιῶ συχνότατα στὸ μάθημα τῆς γλώσσας (E´ δημοτικοῦ). Ἀρέσουν στὰ παιδιά, τοὺς χαίρονται καὶ ἐντυπώνονται στὴν μνήμη τους. Ἐνῶ οἱ συνταγὲς μαγειρικῆς τῶν ἐπισήμων βιβλίων, προκαλοῦν βέβαια στὰ παιδιὰ «χάχανα» ἀβάσταχτα, ἀλλὰ ἡ Παιδεία… πάει περίπατο. Οἱ μύθοι τοῦ Αἰσώπου ὅμως ἀποτελοῦν καὶ λαμπρὰ προσανάμματα γιὰ τὴν συγγραφὴ ἄρθρων. Ἐπιγράφεται ἕνας μύθος «ἄλογο, βόδι, σκυλὶ καὶ ἄνθρωπος». Στὸ ἀρχαῖο κείμενο ὁ τίτλος εἶναι «ἵππος, βούς, κύων καὶ ἄνθρωπος».
.        Ὡς γνωστόν, ὁ μεγάλος ἀρχαῖος μυθοποιὸς ἦταν ἐχθρὸς τῶν κίβδηλων ἠθῶν, τῆς ὑποκρισίας, τῆς φιλαργυρίας, τῆς δοξομανίας, τῶν «ἀρετῶν», δηλαδή, ποὺ συνοδοιποροῦν, μὲ τὸν πολιτικὸ βίο τῆς ἡμετέρας πατρίδας, ἐξ ἀρχαιοτάτων χρόνων. Διηγεῖται, λοιπόν, ὁ παραμυθὰς Αἴσωπος: «Ὅταν ὁ Δίας ἔπλασε τὸν ἄνθρωπο, τὸν ἔκανε ὀλιγοχρόνιο, ὀλιγόζωο. Κι ὁ ἄνθρωπος χρησιμοποιώντας τὴν ἐξυπνάδα του, ἔφτιαξε σπίτι, ὅταν ἔφτασε ὁ χειμώνας καὶ ζοῦσε μέσα σ’ αὐτό. Κάποτε ποὺ τὸ κρύο δυνάμωσε καὶ ὁ Δίας ἔριχνε βροχὴ πολλὴ καὶ σφοδρή, τὸ ἄλογο μὴ ἀντέχοντας τὸ κακό, πρόστρεξε στὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν παρακάλεσε νὰ τοῦ δώσει καταφύγιο. Δέχτηκε ὁ ἄνθρωπος μὲ τὸν ὅρο νὰ τοῦ παραχωρήσει ὁ ἵππος ἕνα μέρος ἀπὸ τὰ χρόνια του. Τὸ ἄλογο συμφώνησε μετὰ χαρᾶς. Ὕστερα ἀπὸ λίγο ἐμφανίστηκε τὸ βόδι, ποὺ δὲν μποροῦσε καὶ αὐτὸ νὰ ἀντέξει τὸν βαρὺ χειμώνα. Ὁ ἄνθρωπος τὸ δέχτηκε, ὅπως καὶ πρὶν τὸ ἄλογο, λέγοντάς του νὰ τοῦ δώσει κι αὐτὸ ἕνα μέρος ἀπὸ τὰ χρόνια του. Τὸ βόδι δέχτηκε ἀσμένως. Τέλος ἔφτασε τὸ σκυλί, ταλαιπωρημένο ἀπὸ τὸ κρύο, καὶ ἀφοῦ ἔδωσε ἕνα μέρος ἀπὸ τὰ χρόνια του, βρῆκε καὶ αὐτὸ στέγη νὰ μείνει. Ἔτσι λοιπὸν οἱ ἄνθρωποι, ὅταν φτάσουν στὰ χρόνια ποὺ τοὺς ἔδωσε ὁ Δίας, εἶναι ἀκέραιοι καὶ ἀγαθοί. Ὅταν φτάσουν στὰ χρόνια ποὺ τοὺς ἔδωσε τὸ ἄλογο εἶναι ἀλαζόνες καὶ ὑψαύχενοι (=ἐγωιστές). Ὅταν φτάσουν στὰ χρόνια ποὺ τοὺς ἔδωσε τὸ βόδι «διαπλέκονται» μὲ τὴν ἐξουσία, γίνονται ἐξουσιομανεῖς καὶ ὅταν φτάσουν στὰ χρόνια του σκυλιοῦ εἶναι ὀργίλοι καὶ γκρινιάρηδες». Αὐτὸς εἶναι ὁ αἰσώπειος μύθος. Θὰ προσπαθήσουμε τώρα νὰ ἀποκρυπτογραφήσουμε τὸ κείμενο, νὰ ἀνιχνεύσουμε καὶ νὰ ξεδιαλύνουμε τὸν συμβολισμὸ τῆς πλοκῆς.
.        Τὰ χρόνια, τὰ ἀνθρώπινα, αὐτὰ ποὺ ἔδωσε ὁ Δίας, συμβολίζουν τὴν νεανικὴ ἡλικία τοῦ ἀνθρώπου, τὸ ἔαρ τῆς ἡλικίας. «Οἱ νέοι εἰσὶν ἔαρ τοῦ δήμου», ἔλεγε ὁ ρήτορας Δημάδης. (Τὸ παρὸν σημείωμα δὲν θὰ ἀναφερθεῖ γενικὰ στὶς ἠλικιακὲς μεταβολὲς τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ θὰ παρακολουθήσει τοὺς ἀναβαθμοὺς καὶ τὶς μεταλλάξεις τῶν πολιτικῶν ὄντων).
.        Οἱ πολιτικοί, λοιπόν, ὅταν εἶναι νέοι – καὶ κυρίως ἀναφέρομαι στοὺς πορφυρογέννητους γόνους τῶν πολιτικῶν τζακιῶν – εἶναι ἀκέραιοι, γεμάτοι ὄνειρα, βλέπουν μὲ οἶκτο καὶ μυκτηρίζουν τὸ βαρύμοχθο καὶ ἀγχοβριθὲς ἐπάγγελμα τοῦ μπαμπᾶ, θείου, θείας, ἐξαδέλφου, κουμπάρου… τοῦ μεγάλου, δηλαδή, συγγενῆ, ποὺ ἡ βαριά του σκιὰ κρέμεται ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τῶν. Κανείς τους, ὅπως ἐξομολογοῦνται στὰ ὑστερινὰ χρόνια, δὲν σκέφτεται νὰ γίνει πολιτικός, γιατί αὐτὸ δὲν ὀφείλεται στὴν ἀδιαμφισβήτητη ἀξία τους, ἀλλὰ στὸ κληρονομημένο ὄνομα.
.        Ὅταν ἐνηλικιωθοῦν καὶ μποῦν στὴν ἡλικία τοῦ ἀλόγου, ἀρχίζει ἡ… ἀλογία καὶ ἡ παραλογία. Ἀποστέλλονται σὲ ὀνομαστὰ πανεπιστήμια τῆς ἀλλοδαπῆς, ὅπου, ὅλως τυχαίως, σπουδάζουν τὴν πολιτικοοικονομικὴ ἐπιστήμη. Μακριὰ ἀπὸ τὴν πατρώα γῆ, ἀρχίζουν καὶ βλέπουν τὰ πράγματα πιὸ «στρογγυλά». Μπαζώνουν τὶς ὀνειροφαντασίες τους γιὰ καλοκαγαθία, τὸ «κληρονομικῷ δικαιώματι» περιουσιακό τους στοιχεῖο, ἡ προίκα τοῦ ὀνόματος, τοὺς κολακεύει. Ἡ ὀσμὴ τῆς ἐξουσίας, ὡς τὴν μύγα τὰ κόπρανα, τοὺς ἕλκει. Ἐπιστρέφουν στὴν πτωχὴ πατρίδα, ὁραματιζόμενοι μεγαλεία, αὐτοχρίονται λαοσωτῆρες. Ἄλλοι ὁμοιάζουν μὲ τὸ ὑπερήφανο ἄτι, ἄλλοι δὲν αἴρονται σὲ τέτοιο ἐπίπεδο καὶ μόλις καὶ μετὰ βίας γίνονται γαϊδούρια. Πάντως γαϊδούρια ἢ ἄλογα, τοὺς διακρίνει ἡ οἴηση καὶ ὁ ἐγωτικὴ μεγαλαυχία. Τὰ κυριότερα χαρακτηριστικὰ αὐτοῦ τοῦ σταδίου εἶναι ἡ δημαγωγία καὶ ἡ κούφια ρητορεία. Ξαφνικὰ ὁ πολιτικὸς νεοσσὸς ἀποκτᾶ δύναμη. Καὶ τότε ἀπογειώνεται. Νιώθει τὴν ἀνάγκη νὰ βρίσκεται διαρκῶς στὸ προσκήνιο, νὰ προβάλλει τὸν ἑαυτό του μὲ κάθε τρόπο. Διακατέχεται ἀπὸ ἔπαρση καὶ ἐπιδίδεται στὴν ξιπασμένη καυχησιολογία. Ἡ δύναμη τὸν μεθάει, ἀποχαλινώνεται. Τὰ τηλεπαράθυρα τὸν ἠδονίζουν, οἱ ζητωκραυγὲς τὸν γεμίζουν αὐτοπεποίθηση, μετεωρίζεται πεφυσιωμένος, νιώθει κυρίαρχος, ὁ Ἕνας, ὁ μοναδικός.
.        Κάπου ἐκεῖ ἐξαντλεῖ τὰ χρόνια τοῦ ἀλόγου. Ἐπιστρατεύονται τὰ χρόνια τοῦ βοδιοῦ, εἰσέρχεται ὁ πολιτικὸς στὸ στάδιο τῆς ἐξουσίας, ἀναλαμβάνει ἕνα ὑψηλὸ ἀξίωμα, γίνεται τρόπον τινά, βουκόλος (=ὁ ποιμαίνων καὶ περιποιούμενος βόδια. Στὴν ἀρχαία Ἀθήνα τὸ «βουκόλειον» ἦταν ἡ ἕδρα τοῦ ἀρχείου τοῦ «ἄρχοντος βασιλέως»). Τ «βοδιν» χρόνια τν πολιτικν εἶναι καὶ τὰ πιὸ ἐπικίνδυνα γιὰ τὸν λαό. Ρίχνοντας μία ματιὰ σὲ κάποιες λαογραφικὲς παρατηρήσεις γιὰ τὸ βόδι, διαπιστώνεις πὼς ὁ λαός μας παρομοιάζει τὸν δύσνουν μὲ βόδι. Παλαιότερα, ἐπὶ Τουρκοκρατίας, στὴν Πελοπόννησο ἔλεγαν: «Ἀνάθεμά σε, ντοβλετί, ἀνάθεμά σέ Πόλη/ πού σοῦ ᾽στειλα τὸν ἄνθρωπο καὶ μοῦ ᾽στειλες τὸ βόδι». Οἱ ἀρχαῖοι ἔλεγαν «βοὸς ἀνούστερος», δηλαδή, πιὸ ἀνόητος καὶ ἀπὸ τὸ βόδι. Ἕνα χαρακτηριστικὸ τοῦ βοδιοῦ εἶναι καὶ ἡ παχυδερμία του. Γι’ αὐτό, γιὰ νὰ τὰ ἐπαναφέρουν στὴν τάξη, τὰ κέντριζε ὁ λαὸς μὲ τὴν βουκέντρα, ραβδί, δηλαδή, ποὺ εἶχε ἐνσφηνωμένο στὴν ἄκρη του ἕνα καρφί. Σήμερα καταργήθηκαν ο βουκέντρες, τ βόδια βόσκουν ναξέλεγκτα.
.        Ξαναγυρνώντας τώρα στὸν μύθο τοῦ Αἰσώπου, θὰ λέγαμε πὼς ἡ περίοδος, ποὺ ροκανίζει ὁ πολιτικὸς τὰ χρόνια «τοῦ βοός», εἶναι περίοδος πάχυνσης καὶ ἄφθονου σιτισμοῦ. Ὁ ἴδιος, βέβαια, θεωρεῖ πὼς εἶναι τὰ πιὸ παραγωγικά του χρόνια. «Δουλεύουν τὰ βόδια, τρῶν᾽ τὰ γομάρια», λέει ὁ λαός. Εἶναι γνωστὸ ὅτι γιὰ τοὺς πολιτικούς, ὅταν κατακτήσουν τὴν πολυπόθητη ἐξουσία, ὁ λαὸς μεταβάλλεται σὲ μία ἐκφυλισμένη, ἐκχυδαϊσμένη καὶ εὐχειραγώγητη ὀρδή, ποὺ πιέζει καὶ ἐκλιπαρεῖ γιὰ ρουσφέτια, «γομάρι» ποὺ μόνο νὰ ζητάει ξέρει.
.        Παρένθεση. Τὸν λαϊκισμό, στὸν ὁποῖον καταφεύγουν οἱ «πολιτικοὶ ἡγέτες» γιὰ διαβουκόληση τῆς κοινωνίας, θυμίζει τὸ περιστατικὸ ποὺ καταγράφει ὁ Ἀθηναῖος ἀγωνιστὴς τοῦ Εἰκοσιένα Γ. Ψύλλας. «Ἕνας Θεσσαλὸς προεστός, ἐντελῶς ἀναλφάβητος, χρησιμοποιεῖ τὸν δάσκαλο τοῦ χωριοῦ καὶ ὡς γραμματικό του. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ δάσκαλος δὲν ἦταν σὲ ὅλα ὑπάκουος, ὁ προεστὸς προτείνει στὴν γενικὴ συνέλευση τῶν κατοίκων τὴν ἀπόλυσή του. Γιατί; Ρωτάει ἐκεῖνος ἐμβρόντητος. Γιατί δὲν ξέρεις γράμματα! Καὶ ποιός τὸ λέει αὐτό; Ἐγώ! Ἀπαντᾶ ὁ προεστός. Γράψε τὴν λέξη βόδι νὰ δοῦμε ἂν ξέρεις. Ὁ δάσκαλος ἔγραψε σὲ ἕνα χαρτὶ βόδι. Τότε ὁ προεστὸς «ζωγραφίζει» σὲ ἄλλο χαρτὶ ἕνα βόδι, τὸ δείχνει στοὺς χωριανοὺς – τὸ ἴδιο ἀναλφάβητους – καὶ ρωτάει. Πέστε μου, ποιό χαρτὶ γράφει βόδι; Τὸ δικό σου! Ἀπαντοῦν ὅλοι. Καὶ ἔδιωξαν τὸν δάσκαλο. (πομνημονεύματα το βίου μου, Ἀθήνα 1974, σελ. 286-187).
.        Ὁ ἀδυσώπητος ὅμως χρόνος τρέχει. «Ὡς ἀνθὸς μαραίνεται καὶ ὡς ὄναρ παρέρχεται» ὁ τρυφηλὸς βίος τῆς ἐξουσίας. Τὸ γῆρας καταφθάνει. Τότε γίνεται χρήση τῶν χρόνων τοῦ σκύλου. Πολλὲς φορές, γιὰ νὰ ἁπαλυνθεῖ ἡ ἀποστρατεία, ἐπιδαψιλεύεται ὁ πολιτικὸς καὶ μ’ ἕναν ἀνούσιο, πλὴν ὅμως ἠχηρὸ τίτλο, ὅπως εἶναι τὸ «ἐπίτιμος». Συνήθως φεύγουν ἀπὸ τὸ προσκήνιο, μένουν ὅμως στὸ παρασκήνιο. Ἔχουν τὴν ἀπατηλὴ αἴσθηση πὼς ἡ πείρα τους εἶναι πολύτιμη. Εἰσπράττουν συνήθως περιφρόνηση, λησμονιοῦνται γρήγορα, ἐπέρχεται ὁ πολιτικὸς θάαντος, ὀδυνηρότερος ἀπὸ τὸν φυσικό. Τότε γίνονται ὀργίλοι, γκρινιάρηδες. Γερόντια ἀνοικονόμητα, ἀνυπόφορα, βαρετά, κυνικά.

.       «Γῆρας ἄγνωστον τιθεῖ ἄνδρα», τὰ γηρατιὰ κάνουν ἀγνώριστο τὸν ἄνθρωπο, ἔλεγε ὁ Μίμνερμος, καὶ δὲν ἐννοοῦσε μόνο τὴν «ἐξωτερικὴ ἐμφάνιση». Καὶ μιὰ καὶ τὸ ἄρθρο κινεῖται στὰ ἀρχαῖα χρόνια θὰ κλείσει μὲ τὰ λόγια μιᾶς ἑλληνικῆς ἐπιγραφῆς τοῦ 3ου π.Χ. αἰώνα, ποὺ βρίσκεται στὸ μουσεῖο τῆς Καμπούλ, στὸ ταλαίπωρο Ἀφγανιστάν: «Παῖς ὢν γίνου κόσμιος. Ἡβῶν ἐγκρατής. Μέσος δίκαιος. Πρεσβύτης εὔβουλος (=σοφός). Τελευτῶν ἄλυπος».

 Ἀρχαῖο πνεῦμα, ἀθάνατο.

 Δημήτρης Νατσιὸς
Δάσκαλος Κιλκὶς

,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: