ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ [Β´]

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ [B´]
ΙΩ. Μ. ΦΟΥΝΤΟΥΛΗ 

(«ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑ»
τριμηνιαῖον θεολογικὸν περιοδικόν
τοῦ Κέντρου Ὀρθοδ. Θεολογικῶν Σπουδῶν 

 «Ἡ τοῦ Θεοῦ Σοφία»,
τόμ. Α´ τεῦχ. 1&2/ 1964, σελ. 78-91) 

Στοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ»

Α´ Μέρος: https://christianvivliografia.wordpress.com/2011/07/01/τὸ-πνεῦμα-τῆς-θ-λατρείας-α´/

Α´) Ἡ χριστιανικὴ θεία λατρεία εἶναι λατρεία ὑπερκόσμιος.

.        Τὴν οὐράνιον λειτουργίαν, τὴν «ἐνώπιον τοῦ καθημένου ἐπὶ τοῦ θρόνου»[1], «τοῦ Ἀρνίου τοῦ ἑστηκότος ὡς ἐσφαγμένου»[2] καὶ τοῦ ποταμοῦ τοῦ Πνεύματος «τοῦ ἐκπορευομένου ἐκ τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Ἀρνίου»[3], τὴν ὁποίαν περιγράφει ὁ Ἰωάννης ἐν τῇ Ἀποκαλύψει, τὴν ὑπὸ χιλιάδων καὶ μυριάδων ἀγγέλων[4] καὶ τῶν εἰκοσιτεσσάρων ἐκπροσώπων τῆς σεσωσμένης ἀνθρωπότητος[5] ἀδιαλείπτως ἀναφερομένην συνεχίζει καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ἡ Ἐκκλησία. Πρὸς τὴν φωνὴν ἐκείνην προσπαθεῖ νὰ ἀναμείξῃ καὶ τὴν φωνὴν τῶν τέκνων της. Τὸ «ἓν πλανηθὲν πρόβατον», ἡ ἀνθρωπότης, συνάπτεται πρὸς τὴν χορείαν τῶν «ἐνενήκοντα ἐννέα»[6], τῶν ἀγγελικῶν ταγμάτων, καὶ ἀπὸ τὰ στόματα ὅλων κοινὸς ὕμνος ἀναπέμπεται. «Πᾶσα πνοὴ» αἰνεῖ τὸν Κύριον[7]. Γῆ καὶ οὐρανός, ἄγγελοι καὶ ἄνθρωποι, ζῶντες καὶ τεθνεῶτες συνάπτονται εἰς ἕν. Ὁ κόσμος μεταμορφοῦται εἰς «καινὴν κτίσιν»[8].
.     Ἄς παρατηρήσωμεν τὸ δισκάριον ἐν τῇ Προθέσει. Ὁ Χριστὸς ἐν μέσῳ τοῦ κόσμου. Θεὸς ἐν μέσῳ Θεῶν. Ἄς ἴδωμεν τὴν εἰκόνα τῶν Ἁγίων Πάντων. Εἶναι ἡ εἰκῶν τῆς καινῆς οὐρανίου οἰκογενείας. Θεὸς καὶ θεοειδεῖς. Τὸ θυσιαστήριον (ἑτοιμασία τοῦ θρόνου), ὁ Τριαδικὸς Θεὸς καὶ αἱ μύριαι μυριάδες τῶν λογικῶν κτισμάτων ἐν λειτουργικῇ στάσει, ἐν κοινωνίᾳ καὶ ἀδιαλείπτῳ δοξολογικῇ ἐνατενίσει πρὸς αὐτόν.
.       Οὕτως ὁ ἄνθρωπος ἐν τῇ μετὰ τοῦ Θεοῦ κοινωνίᾳ προαπολαύει τῆς ἐν οὐρανοῖς μακαριότητος. Αἰνεῖ καὶ δοξολογεῖ τὸν Θεόν. Εἶναι τὸ μόνον μέλημά του. Τὰ πάντα πρὸ τοῦ θρόνου τοῦ Θεοῦ σιγοῦν. Καὶ ὡς ἐν τῷ οὐρανῷ οὐδεμία βοιοτικὴ μέριμνα, φροντίς, πόνος, κραυγή, πένθος, δάκρυον θὰ διακόπτῃ τὸν αἶνον αὐτόν[9], οὕτω καὶ ἐν τῇ θείᾳ λατρείᾳ τὰ πάντα ὑποχωροῦν πρὸ τοῦ θείου μεγαλείου. Ὁ διασκελίζων τὸ κατώφλιον τοῦ ναοῦ εἰσέρχεται εἰς τὸν οὐρανόν. Ἐκεῖ ἀναμένουν αὐτὸν ὁ Σωτήρ, ἡ Θεοτόκος, οἱ Ἅγιοι, οἱ Προφῆται, οἱ Ἄγγελοι καὶ οἱ Ἀρχάγγελοι. Ἐκεῖ ὁ ἀήρ, τὸν ὁποῖον θὰ ἀναπνέῃ, εἶναι μετουσιωμένος εἰς τὸ εὐῶδες θυμίαμα. Ἡ τροφή, τὴν ὁποίαν θὰ λὰβῃ, εἶναι ὁ «ἄρτος τῶν ἀγγέλων»[10]. Ἀπὸ τοῦ στόματός του θὰ ἐξέλθουν λόγοι ἀγγελικοί. Τὰ ὦτά του θὰ ἀκούσουν οὐρανίας φωνάς. Αἱ χεῖρές του θὰ ψαύσουν εἰκόνας οὐρανίων ἀντικειμένων. «Ὠς φοβερὸς ὁ τόπος οὗτος»[11]. «Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυρίου· δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ»[12]. Ὁ οὐρανὸς κατῆλθεν εἰς τὴν γῆν. «Ἰδοὺ ἡ σκηνὴ τοῦ Θεοῦ μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ σκηνώσει μετ’ αὐτῶν ἔσται»[13], «ὅτι τὰ πρῶτα ἀπῆλθον»[14]. Τὸ τέλος, ὁ σκοπὸς, τοῦ κόσμου ἐπληρώθη. «Τὰ ἄνω τοῖς κάτω συνεορτάζει, καὶ τὰ κάτων τοῖς ἄνω συνομιλεῖ»[15].

.      Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ταύτην ἑρμηνεύονται ὡρισμέναι ἰδιορρυθμίαι τῆς χριστιανικῆς λατρείας:

1) Ἡ ἀγγελολογία τῆς θείας λατρείας. Ἡ πληθὺς τῶν ἑορτῶν τῶν ἀσωμάτων καὶ ἡ καθιέρωσις μιᾶς ἑβδομαδιαίας ἑορτῆς δι’ αὐτούς, τὸ πλῆθος τῶν ναῶν καὶ τῶν παρεκκλησίων καὶ τῶν εἰκόνων αὐτῶν, τὸ πλῆθος τῶν τροπαρίων καὶ των εὐχῶν, ἐν ταῖς ὁποίαις διαρκῶς γίνεται λόγος περὶ αὐτῶν, δὲν ἀποτελοῦν ὑποχώρησιν τῆς Ἐκκλησίας εἰς τὴν λαϊκὴν εὐσέβειαν οὔτε ἁπλᾶ φιλολογικὰ ἄνθη. Εἰς τοὺς ἀγγέλους ἡ Ἐκκλησία βιβλικώτατα ἐνεῖδε τὰ «λειτουργικὰ πνεύματα»[16], τὰ ὁποῖα συλλειτουργοῦν μετὰ τῶν ἀνθρώπων καί, ὡς ἐν τῇ Ἀποκαλύψει, ἐν ἑνιαίᾳ Ἐκκλησίᾳ εὐλογοῦν καὶ δοξολογοῦν τὸν Θεόν. «Μία ποίμνη γέγονεν ἀγγέλων καὶ ἀνθρώπων καὶ μία βασιλεία»[17].

2) Ὁ δοξολογικὸς χαρακτὴρ τῆς θείας λατρείας. Πάντα τὰ ἐν αὐτῇ ἀποβλέπουν εἰς τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ. Τὸ λειτουργικὸν ἔτος, αἱ ἡμερονύκτιοι ἀκολουθίαι, ἡ θεία Λειτουργία, τὰ μυστήρια καὶ αἱ διάφοροι τελεταὶ ἀποτελοῦν ἀφορμὴν δοξολογίας καὶ αἴνου. Τὸ «πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης σου»[18] εἶναι οἱονεὶ ἡ «κεφαλὶς καὶ τὸ ἔμβλημα τῆς θείας λατρείας. Αὕτη ὑπηρετεῖ τὸ βασιλικὸν ἀξίωμα τοῦ Κυρίου καὶ πρὸς ἔξαρσιν τούτου ἀποβλέπουν πάντα τὰ ἐν αὐτῇ. Ἡ θεία Λειτουργία κατήντησε σειρὰ δοξολογικῶν ἀναφωνήσεων: «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία», «Ὅτι πρέπει σοι πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις», «Ὅτι σὸν τὸ κράτος καὶ σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα», «Καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν», «Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ», «Μεθ’ οὗ εὐλογητὸς εἶ», «Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον». Αἱ εὐαγγελικαὶ περικοπαὶ σχεδὸν παρατρέχουν τὴν διδασκαλίαν τοῦ Κυρίου καὶ αἱ πλεῖσται ἐξ αὐτῶν ἀναφέρονται εἰς τὰ πλέον ἐντυπωσιακὰ θαύματα αὐτοῦ, «ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ»[19] ἐν αὐτοῖς.

3) Τὸ λειτουργικὸν ἔτος. Τοῦτο ἀκολουθεῖ βεβαίως τὸ ἑκασταχοῦ καὶ ἑκάστοτε ἐν χρήσει πολιτικὸν καὶ ἀστρονομικὸν ἡμερολόγιον, ἀλλὰ μετουσιοῖ τοῦτο εἰς ἴδιον ἔτος, κατὰ συνθήκην συνδεόμενον πρὸς τοὺς ρέοντας τοῦ παρόντος κόσμου καιρούς. Δι’ ἑκάστην ἡμέραν εὑρέθη ἴδιον θέμα, ἐκ τοῦ βίου τοῦ Σωτῆρος, τῆς Θεοτόκου καὶ τῶν Ἁγίων αὐτοῦ. Περὶ αὐτὰ κινεῖται τὸ ἐνδιαφέρον τῆς λατρευούσης ψυχῆς. Ὡς ὁ κόσμος ἀνεγεννήθη καὶ μετεμορφώθη ἐν Χριστῷ, οὕτω καὶ τὸ ἀστρονομικὸν ἔτος ἔγινεν ἔτος λατρείας, ἔτος δοξολογίας, προσδιοριζομένης καθ’ ἑκάστην ἐκ τοῦ θέματος τῆς ἡμέρας.

4) Εἰς τὸν ὑπερκόσμιον χαρακτῆρα τῆς θείας λατρείας ὀφείλεται καὶ ἡ σταθερότης τοῦ λειτουργικοῦ τύπου. Οὗτος ἐξελίσσεται μὲν πάντοτε καὶ ἀναπτύσσεται ὡς τὸ ἀειθαλὲς δένδρον τὸ «πεφυτευμένον παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων»[20] τοῦ Πνεύματος, ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ του κέκτηται θεῖον κῦρος, δὸς δ’ εἰπεῖν καὶ τὴν σφραγῖδα τῆς θεοπνευστίας καὶ τῆς θείας ἀποκαλύψεως. Ἡ ἐπὶ γῆς λατρεία ἦτο πάντοτε ἐν τῇ λειτουργικῇ συνειδήσει τῆς Ἐκκλησίας τὸ ἀπαύγασμα καὶ τὸ ἀποτύπωμα τῆς ἐπουρανίου. Οἱ ἄγγελοι ἐν οὐρανοῖς τελοῦν τὴν αὐτὴν λειτουργίαν διακονοῦντες τὸν Ἀρχιερέα Χριστόν, ὡς ἐν τῇ ἁψῖδι τοῦ βήματος εἰκονίζεται. Αὐτοὶ καὶ ἐκεῖνος φοροῦν τὰ αὐτὰ ἱμάτια καὶ λειτουργικὰ ἄμφια, διὰ τῶν ὁποίων κοσμεῖται καὶ ἡ ἐπὶ γῆς ἱεραρχία. Ὁ Μωϋσῆς εἶδεν ἐν τῷ ὄρει τὴν οὐράνιον σκηνὴν καὶ κατὰ τὸν ἀκριβὴ αὐτῆς τύπον ἐγένετο καὶ ἡ ἐπίγειος[21]. Καὶ αἱ πλέον ἀσήμαντοι λεπτομέρειαι τῆς λατρείας τῆς σκηνῆς ἦσαν ἄνωθεν ἀποκεκελυμμέναι καὶ τὰ ἐπί γῆς τελούμενα ἀπομιμήματα τῶν οὐρανίων. Ὁ Ἰωάννης εἶδε τὴν πρό τοῦ Ἀρνίου λατρείαν τὴν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ κατὰ τὸ ὑπόδειγμα αὐτῆς καὶ κατὰ τὴν θεόπνευστον προφητικὴν ὅρασιν τὰ ἐπὶ γῆς ἐμιμήθησαν τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Τὸ ἔλασσον ἀκολουθεῖ τὸ μεῖζον. Καὶ λατρεία, εἰς τὴν ὁποίαν, συμμετέχουν αὀράτως ἐν τῷ ναῷ παρόντες ὁ Μέγας Αρχιερεύς, οἱ ἄγγελοι καὶ τὰ πνεύματα τῶν δικαίων, ὁποίαν προσοχὴ ἐπιβάλλει εἰς τὸν ταπεινὸν τῆς γὴς ὑμνῳδὸν καὶ τελετουργὸν διὰ νὰ μὴ παρασαλεύσῃ τὴν οὐράνιον ἁρμονίαν τῆς «ἐν ἑνὶ στόματι» ὑπὸ πάντων τῶν κτισμάτων ἀναπεμπομένης δοξολογίας!

συνεχίζεται


[1] Ἀποκ. δ´ 10.
[2] Ἀποκ. ε´ 6.
[3] Ἀποκ. κβ´ 1.
[4] Ἀποκ.ε´ 11.
[5] Ἀποκ. δ´ 4.
[6] Ματθ. ιη´ 12.
[7] Ψαλμ. ρν´ 6.
[8] Β’ Κορ. ε´ 17, Γαλ. ϛ´ 15.
[9] Ἀποκ. κα´ 4.
[10] Ψαλμ. οζ´ 25.
[11] Γεν. κη´ 17.
[12] Ψαλμ. ριζ´ 20.
[13] Ἀποκ. κα´ 3.
[14] Ἀποκ. κα´ 4.
[15] Σωφρονίου Ἱεροσολύμων, Εὐχὴ τοῦ μεγάλου Ἁγιασμοῦ τῶν Θεοφανείων.
[16] Ἑβρ. α´ 14, Ψαλμ. ρβ´ 21.
[17] Παρακλητική, ἦχος α´, Τετάρτη, ἀπόστιχα Αἴνων, τροπ. β´.
[18] Θ. Λειτουργία, Ἐπινίκιος ὕμνος.
[19] Ἰω. θ’ 3.
[20] Ψαλμ. α´ 3.
[21] Ἔξ. κε´ 40.


, , , , , , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Google. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: