ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΣ ΤΗΣ ΒΑΠΤΙΣΕΩΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ

Θεία πιφάνεια κα εκόνα τς Βαπτίσεως
τοῦ Μητροπολίτου Προικοννήσου Ἰωσὴφ

ΠΗΓΗ: Αmen.gr


Ἀφοῦ ἀξιωθήκαμε καὶ προσκυνήσαμε ὡς νήπιο στὴν Βηθλεὲμ τὸν Παντοδύναμο Υἱὸ καὶ Λόγο τοῦ Θεοῦ, κι ἀφοῦ Τὸν εἴδαμε νὰ καταδέχεται Περιτομὴν τῆς σαρκός Του εἰς ἐκπλήρωσι τοῦ Νόμου ποὺ ὁ ἴδιος εἶχε θεσπίσει, Τὸν βλέπουμε ἤδη ἄνδρα τέλειο νὰ ἔρχεται πρὸς τὸν Ἰορδάνη καὶ νὰ ζητᾶ βάπτισμα ἀπὸ τὰ χέρια τοῦ Βαπτιστοῦ Ἰωάννη. Ἰλιγγιᾶ ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου καὶ σταματᾶ ἡ σκέψι του καὶ συντρίβονται οἱ διαλογισμοί του μπροστὰ στὸ μέγεθος τῆς περὶ ἡμᾶς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ! «Δι’ ἡμᾶς Θεὸς ἐν ἀνθρώποις. Διὰ τὴν καταφθαρεῖσαν φύσιν ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. Πρὸς τοὺς ἀχαρίστους, ὁ εὐεργέτης! Πρὸς τοὺς αἰχμαλώτους, ὁ ἐλευθερωτής! Πρὸς τοὺς ἐν σκότει καθημένους, ὁ Ἥλιος τῆς Δικαιοσύνης!», διασαλπίζει μὲ περίσσια ἀγαλλίασι καὶ εὐφροσύνη ὁ ἱερὸς ὑμνωδὸς (1). Γιὰ μᾶς ὁ Θεὸς ἔγινε ἄνθρωπος κι ἦλθε ἀνάμεσά μας. Γιὰ τὸν πεσμένο καὶ διεφθαρμένο ἄνθρωπο, ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ σαρκώθηκε καὶ κατοίκησε μαζί μας. Πρὸς ἐμᾶς τοὺς ἀχάριστους ἦλθε ὁ Εὐεργέτης. Πρὸς ἐμᾶς τοὺς αἰχμαλώτους τοῦ θανάτου ἦλθε ὁ Ἐλευθερωτής. Σ’ ἐμᾶς ποὺ καθόμασταν στὸ βαθὺ καὶ παγερὸ σκοτάδι τῆς ἁμαρτίας ἀνέτειλε ὁ Ἥλιος τῆς Δικαιοσύνης! Μπροστὰ σ’ αὐτὸ τὸ θειότατο μυστήριο τῆς Θείας Ἐπιφανείας, μπροστὰ σ’ αὐτὴ τὴν φοβερὴ συγκατάβασι, μπροστὰ σ’ αὐτὴ τὴν μοναδικὴ ταπείνωσι, τί νὰ ποῦμε καὶ τί νὰ λαλήσουμε; Ἀποροῦμε κι ἐξιστάμεθα καὶ τὸν νοῦν καταπληττόμεθα!
Ἡ Σάρκωσι τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ ταπείνωσί Του μέχρι Περιτομῆς τῆς ἁγίας σαρκός Του καὶ μέχρι τοῦ σημείου νὰ τρέξη στὸν Ἰορδάνη καὶ νὰ ζητήση ὁ Κτίστης ἀπὸ τὸ κτίσμα Του, ὁ Κύριος ἀπὸ τὸν δοῦλο Του, τὸ ἀναγκαῖο γιὰ τοὺς ἁμαρτωλοὺς βάπτισμα, κάνει κάθε εὐσεβῆ γλώσσα νὰ συστέλλεται καὶ νὰ ἡσυχάζη μέσα στὸ ἕρκος τῶν ὀδόντων της, βουτηγμένη σὲ σιωπὴ ἱερά. «Οὐ φέρει τὸ μυστήριον ἔρευναν»!(2) Μόνο διὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς μὲ περισσὴ ταπείνωσι εὐλαβοῦς προσκυνήσεως τὸ οἰκειώνεται κανείς. Ἔτσι καὶ μόνο ἔτσι. Καὶ πάλι ἡ οἰκείωσις δὲν εἶναι ἐπίτευγμα δικό του, ἀλλὰ δῶρο τῆς Χάριτος!
Ἀλλ’ ἂν ὁ πυρήνας, τὸ κέντρο καὶ ἡ οὐσία τοῦ Μυστηρίου εἶναι ἀπροσπέλαστα μὲ τὸν νοῦ καὶ τὶς ἀνθρώπινες δυνάμεις καὶ προσπάθειες, ὅμως τὰ ἐξωτερικά του στοιχεῖα εἶναι προσπελάσιμα καὶ μποροῦν νὰ μελετηθοῦν γιὰ ὠφέλεια πνευματικὴ ὄχι τὴν τυχαία.
Τὸ συνοπτικώτερο ἁγιογραφικὸ κείμενο ποὺ ἀφορᾶ στὴν ὑπόθεσι τῶν Θεοφανείων εἶναι ἡ ἀναφορὰ τοῦ κατὰ Μάρκον ἁγίου Εὐαγγελίου στὸ α´ κεφάλαιο, στίχ. 9-11: «Καὶ ἐγένετο ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας καὶ ἐβαπτίσθη ὑπὸ Ἰωάννου εἰς τὸν Ἰορδάνην. Καὶ εὐθέως ἀναβαίνων ἀπὸ τοῦ ὕδατος εἶδε σχιζομένους τοὺς οὐρανοὺς καὶ τὸ Πνεῦμα ὡς περιστερὰν καταβαῖνον ἐπ’ αὐτόν· καὶ φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῶν οὐρανών· σὺ εἶ ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν σοὶ ηὐδόκησα». Ὁ Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, Πρόδρομος καὶ συγγενής του Κυρίου, ἐκήρυττε μετάνοια στὸ λαὸ κι ἐβάπτιζε τοὺς προσερχομένους στὸν Ἰορδάνη. Ἐκεῖνοι ἔμεναν μέσα στὸ νερὸ κι ἐξομολογοῦντο τὶς ἁμαρτίες των. Ὁ Χριστὸς ἔρχεται καὶ βαπτίζεται ὄχι ὡς ἁμαρτωλὸς ποὺ μετανοεῖ, ἀφοῦ εἶναι ὁ ἀπόλυτα καὶ ἐξ ἄκρας συλλήψεως ἐντελῶς καὶ μέχρι ψιλοῦ λογισμοῦ ἀναμάρτητος, ὁ καθαρώτερος κι ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν ἔννοια τῆς καθαρότητος, ἀλλὰ βαπτίζεται χάριν ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν ποὺ δὲν στέργομε νὰ μετανοήσωμε. Δὲν καθαρίζεται στὰ νερὰ τοῦ Ἰορδάνη ἀπὸ κάποιους σπίλους καὶ κηλίδες, ἀλλὰ καθαρίζει Αὐτὸς τὰ νερὰ τοῦ Ἰορδάνη καὶ ἁγιάζει τὴν φύσι τῶν ὑδάτων, δίνοντάς τους τὴ δύναμι νὰ χαρίζουν σ’ ἐμᾶς τὴν κάθαρσι καὶ τὴν ἀναγέννησι κατὰ τὸ λουτρὸ τοῦ ἁγίου χριστιανικοῦ μας βαπτίσματος. Ἐκείνη ἡ λέξι: «εὐθέως» ποὺ χρησιμοποιεῖ ὁ ἱερὸς Εὐαγγελιστὴς πρὶν ἀπὸ τὴ φράσι: «ἀναβαίνων ἀπὸ τοῦ ὕδατος», ὑπογραμμίζει τὴν ἀναμαρτησία τοῦ Κυρίου. Βγῆκε ἀμέσως πάνω ἀπὸ τὸ νερό, διότι δὲν εἶχε καμμιὰ ἁμαρτία νὰ ἑξαγορευθῆ. Εἶναι ὁ «μὴ γνοὺς ἁμαρτίαν»!  Ἐκεῖνος, «ὃς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι Αὐτοῦ» (Α´Πέτρ. β´ 22). Καὶ καθὼς ἔβγαινε εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τὸ νερό, ἐσκίστηκαν οἱ οὐρανοὶ σὰν νά ᾽ταν κάποιο ὑφασμάτινο παραπέτασμα κι ἐφάνηκε τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο σὰν περιστέρι (ὄχι περιστέρι, ἀλλὰ σὰν περιστέρι) καὶ κατέβηκε πάνω στὸν Ἰησοῦ, τὴν ἴδια ὥρα ποὺ ἀπὸ τὸν οὐρανὸ ἀκουγόταν ἡ φωνὴ τοῦ Πατρὸς νὰ βεβαιώνη πὼς ὁ βαπτιζόμενος Ἰησοῦς εἶναι ὁ προαιώνιος Υἱός Του ὁ ἀγαπητός.

Πάρα πολὺ ὡραῖα παρουσιάζει τὸ Μυστήριο ἡ ἐκκλησιαστικὴ τέχνη. Καὶ ἡ ὑμνολογία, καὶ ἡ εἰκονογραφία, μὲ βάσι τὸ παραπάνω ἱερὸ κείμενο θεολογοῦν καὶ διδάσκουν καὶ διακηρύττουν τὸ μέγα μυστήριο τῆς Θείας Ἐπιφανείας. Ἡ πρώτη μᾶς δίδει τὸ γλυκύτατο ἀπολυτίκιο τῆς ἑορτῆς, ποὺ τὰ λέει ὅλα: «Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου Σου, Κύριε, ἡ τῆς Τριάδος ἐφανερώθη προσκύνησις. Τοῦ γὰρ Γεννήτορος ἡ φωνὴ προσεμαρτύρει Σοι, ἀγαπητόν Σε Υἱὸν ὀνομάζουσα. Καὶ τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς, ἐβεβαίου τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές. Ὁ ἐπιφανεὶς Χριστὲ ὁ Θεός, καὶ τὸν κόσμον φωτίσας, δόξα Σοι». Καθὼς βαπτιζόσουνα στὸν Ἰορδάνη, Κύριε, φανερώθηκε ἡ ἀλήθεια τοῦ μυστηρίου τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ἡ σωστὴ πίστι τῶν Χριστιανῶν σὲ Θεὸ ἕνα καὶ ταυτόχρονα τριαδικό: Πατέρα, Υἱὸ καὶ Ἅγιο Πνεῦμα. Τοῦ ἄναρχου Γεννήτορά Σου ἡ φωνὴ ἐμαρτυροῦσε τὴν ταυτότητά Σου, ὀνομάζοντάς Σε Υἱό Του ἀγαπητό. Καὶ ὁ Παράκλητος, τὸ Πνεῦμα τῆς Ἀληθείας, μὲ εἶδος καὶ θωριὰ περιστεριοῦ (ἄλλη καὶ τούτη συγκατάβασι γιὰ τὰ ἀνάξια καὶ πήλινα μάτια μας!), ἐβεβαίωνε τῶν πατρικῶν λόγων τὴν ἀλήθεια. Μᾶς φανερώθηκες, Χριστέ, ὡς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς κι ἐφώτισες μὲ τὸ φῶς τῆς θεογνωσίας τὸν κόσμο. Δόξα νά ᾽χης!
Ἀπὸ τὰ ὁρώμενα ὁ ὑμνογράφος ἀνάγεται στὰ σημαινόμενα καὶ νοούμενα. Βλέπει νὰ φανερώνεται τὸ μυστήριο τῆς ἀληθινῆς πίστεως· τὸ μυστήριο τῆς Ἁγίας Τριάδος. Κι αὐτὸ κηρύττει συνεπικουρούμενος ἀπὸ τὸν ἱερὸ μελωδό, ποὺ ἕντυσε τὰ λόγια μὲ τ’ ὄμορφο καὶ σεμνόφαιδρο μουσικὸ κοστούμι τοῦ λαμπροχαρμόσυνου πρώτου ἤχου.

Ὅσον ἀφορᾶ στὴν εἰκονογραφία, κατ’ ἀρχὴν θὰ πρέπη νὰ ξεχάσουμε τὴ γλυκερὴ φράγκικη παράστασι τῆς Βαπτίσεως μ’ ἐκεῖνο τὸν γαλανομάτη, ξανθὸ Ἰησοῦ, ποὺ λὲς καὶ μᾶς ἦρθε κατ’ εὐθείαν ἀπὸ τὴν Ὀξφόρδη!, μὲ τὰ χέρια Του σὲ εὐσεβιστικὴ στάσι προσευχῆς καὶ μ’ ἕναν γεροδεμένο ἄντρακλα Ἰωάννη, σὰν Τοῦρκο μπεχλιβάνο, νὰ τοῦ χύνη νερὸ στὸ κεφάλι, μὲ φόντο κάποιο τοπίο εἰδυλλιακό. Αὐτὰ εἶναι θεατρικά. Δὲν συμβιβάζονται μὲ τὴν πνευματικότητα τοῦ Μυστηρίου. Ἡ ὀρθόδοξη εἰκόνα τῆς Βαπτίσεως εἶναι λιτή, σεμνή, ἀσκητική, κι ἀκροζυγιάζεται ἀνάμεσα στὴν ὕλη καὶ στὸ πνεῦμα, στὸ ἀνθρώπινο καὶ στὸ θεῖο. Μετέχει καὶ τῶν δύο ἰσόρροπα καὶ συμμετρικά. Στὸ πάνω μέρος τῆς εἰκόνας ζωγραφίζεται ἕνα φωτεινὸ ἡμικύκλιο, ἀπὸ τὸ ὁποῖο ἐκπορεύονται ἀκτίνες. Πρόκειται γιὰ τὴν εἰκονικὴ ἀπόδοσι τῆς φωνῆς τοῦ Θεοῦ-Πατρός: «Σὺ εἶ ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός…». Μερικὲς ἀκτίνες φθάνουν χαμηλότερα καὶ σχηματίζουν ἕνα μικρό, φωτεινό, ἀκτινωτὸ κύκλο, μέσα στὸν ὁποῖο εἶναι ζωγραφισμένο ἕνα περιστέρι ποὺ κατεβαίνει πρὸς τὸ κεφάλι τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ σῶμα του μὲ τὰ φτερά του σχηματίζει σταυρό. Πρόκειται γιὰ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα, τὸ Ὁποῖο «ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐβεβαίου τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλές». Ἀλλὰ καὶ τὸ σχῆμα τοῦ Σταυροῦ φανερώνει καὶ προφητεύει τὴν διὰ Σταυροῦ λύτρωσι, ποὺ θὰ χαρίση ὁ ὁμοούσιος Υἱὸς στὸν κόσμο. Ὁ ἁγιογράφος στὴ συνέχεια τῆς συνθέσεως μᾶς μεταφέρει στὰ ἅγια ρεῖθρα τοῦ Ἰορδάνου: «Βράχοι ὑψηλοὶ ὁπού σμίγουν καὶ σχηματίζουν μίαν κλεισούραν, μέσα εἰς τὴν ὁποίαν τρέχει ὁ Ἰορδάνης ποταμὸς μὲ ρεῦμα σφοδρόν», γράφει ὁ Φώτης Κόντογλου, «Εἰς τὸ μέσον του ποταμοῦ ἵσταται ὁ Χριστὸς γυμνός, μὲ ἕνα ἄσπρον πανὶ μόνον εἰς τὴν μέσην Του. Μὲ τὴν δεξιὰν χεῖρα εὐλογεῖ τὰ ὕδατα, εἰς πολλὰς δὲ εἰκόνας [εὐλογεῖ] καὶ μὲ τὰς δύο χεῖρας. Εἰς ἄλλας εἰκόνας βλέπει κατενώπιον, εἰς ἄλλας εἰκονίζεται ἐκ τῶν πλαγίων, μὲ ἀνοικτοὺς τοὺς ἀχράντους πόδας Του, ὡς νὰ περιπατῆ. Τὸ ἅγιον πρόσωπόν Του εἶναι σοβαρὸν καὶ γρηγοροῦν, διὰ τὸ μέγα μυστήριον ὁπού γίνεται. Τὸ σῶμα Του εἶναι ὡσὰν σκαλισμένον εἰς ξύλον, μὲ διάφορα σχήματα γραμμένα ζωηρά, εἰς τὸ στῆθος, εἰς τοὺς ὤμους, εἰς τὴν κοιλίαν, καὶ ὄχι σαρκῶδες»(3).  Ἡ γυμνότητα τοῦ Χριστοῦ (σὲ μερικὲς εἰκόνες εἰκονίζεται ὁλότελα γυμνός, ἀλλὰ ἐκ πλαγίου), θέλει νὰ τονίση τὸ πόσο ἐταπεινώθηκε, τὸ πόσο συνέστειλε τὴν δόξα Του καὶ τὸ μεγαλεῖο της Θεότητός Του γιὰ χάρι μας. Τὸ ὅτι γυμνώθηκε Αὐτός, γιὰ νὰ ἐνδύση ἐμᾶς μὲ τὸ ἔνδυμα τῆς αἰώνιας δόξας. Τὸ ὅτι ὁ Χριστὸς εὐλογεῖ τὰ νερὰ δείχνει τὴν θεϊκή Του ἐξουσία. Ναὶ μὲν ἄνθρωπος, ναὶ μὲν γυμνός, ναὶ μὲν βαπτιζόμενος στὸν Ἰορδάνη, ἀλλὰ καὶ Θεός, Κύριος καὶ ἐξουσιαστὴς τῆς κτίσεως! Παρουσιάζοντας ἡ βυζαντινὴ εἰκόνα τῆς Βαπτίσεως τὸν Κύριο σὰν νὰ περπατᾶ, θέλει νὰ ὑπογραμμίση -ὅπως παρατηρεῖ ὁ Οὐσπένσκυ- ὅτι ὁ Χριστὸς μὲ δική Του πρωτοβουλία βαπτίζεται. Ὅτι μὲ τὴ θέλησί Του ἦλθε στὸν Ἰορδάνη κι ἐζήτησε ἀπὸ τὸν Ἰωάννη νὰ Τὸν βαπτίση! Ἡ ἐξαϋλωμένη, πάλι, μορφή Του, ἡ πέρα ἀπὸ τὶς ἀκριβεῖς σωματικὲς ἀναλογίες, ὑποδηλώνει τὴν Θεότητά Του.
Στὴν μία ὄχθη τοῦ Ἰορδάνη βρίσκεται ὁ Ἰωάννης, ἀσκητικός, ἀποστεωμένος, ἐξαϋλωμένος, σκυμμένος βαθειὰ ἀπὸ εὐλάβεια, μὲ πρόσωπο ποὺ διακρίνεις τὸ δέος καὶ τὴν ἱερὴ φρίκη ποὺ τὸν κατέχουν γιὰ τὰ τελούμενα. Τὸ ἕνα του χέρι τὸ ἔχει πάνω στὴν τιμία κεφαλὴ τοῦ Κυρίου. Ἄθελά σου σοῦ ἔρχεται στὸ νοῦ τὸ Δοξαστικὸ τῶν Ἰδιομέλων τῆς Θ´ Ὥρας τῶν Θεοφανίων: «Τὴν χεῖρα σου τὴν ἁψαμένην τὴν ἀκήρατον κορυφὴν τοῦ Δεσπότου … ἔπαρον ὑπὲρ ἡμῶν, Βαπτιστά, ὡς παρρησίαν ἔχων πολλήν…». Κάποτε, σὲ ἐποχὲς παλαιὲς καὶ ὄμορφες, στὸ ἱστορικὸ ἐκκλησάκι τοῦ Ἁγίου Ἐλισσαίου στὴν Πλάκα, παραμονὴ Θεοφανείων, ἱερουργοῦντος τοῦ ἐν Ἁγίοις παπα-Πλανᾶ, ἔψαλλε τὰ δεξιὰ ὁ Παπαδιαμάντης καὶ τ’ ἀριστερὰ ὁ Μωραϊτίδης, οἱ ἅγιοι τῶν νεοελληνικῶν μας γραμμάτων. Ἀρχίζει τὸν ὕμνο αὐτὸν ὁ Παπαδιαμάντης καὶ τὸν πιάνουν λυγμοὶ κατανύξεως. Ἀδυνατεῖ νὰ συνεχίση. Τὸν πιάνει ὁ Μωραϊτίδης, συγκινεῖται κι αὐτὸς καὶ κλαίει μ’ ἀναφυλλητά! Ἀρχίζει κι ὁ παπα-Νικόλας τὸ κλάμμα καὶ ἡ ἁγία συγκίνησι μεταδίδεται σ’ ὅλο τὸ ἐκκλησίασμα, στὸ ὁποῖο ἦταν κι ἕνας μικρὸς μπακαλόγατος, ὁ μετὰ ταῦτα γλυκύτατος καὶ ἐλεημονέστατος π. Γερβάσιος Κωνσταντινόπουλος τῆς Μονῆς Πετράκη, ἀπὸ τὸν ὁποῖο καὶ ἡ πληροφορία μας. Γι πέντε-δέκα λεπτ κολουθία σταμάτησε. Στν θρόνο το Κυρίου νέβαιναν δάκρυα κατανύξεως κα βαθυκάρδιοι στεναγμο ντ μνων κα τροπαρίων. γία λατρεία τς ταπεινς, τς πάντιμης, τς πονεμένης ρθοδοξίας!… (Νὰ σημειώσουμε ὅτι ὁ ὕμνος αὐτὸς ἦταν ἰδιαίτερα ἀγαπητὸς στὸν κὺρ Ἀλέξανδρο τῆς Σκιάθου κι ἐσυνήθιζε νὰ τὸν ψάλλη συχνὰ καὶ ἐκτὸς ἑορτῆς. Μάλιστα ὑπῆρξε καὶ τὸ κύκνειον ἄσμα του. Τὸν ἔψαλε κι ἐξεψύχησε!…)
Τὸ δεύτερο χέρι τοῦ Προδρόμου –γιὰ νὰ ἐπιστρέψωμε στὴν εἰκόνα- εἶναι σὲ στάσι προσευχῆς καὶ ἐκφράζει τὸν τρόμο καὶ τὴν κατάπληξι ποὺ τοῦ ἔφερε ἡ ἀπαίτησι τοῦ Κυρίου νὰ Τὸν βαπτίση. Τὰ μάτια του εἶναι στραμμένα στὸ Πανάγιον Πνεῦμα καὶ τὸ βλέμμα τοῦ εἶναι μᾶλλον ἱκετευτικό, παρακλητικό. Ἐδῶ μᾶς ἔρχεται στὸν νοῦ ἡ συνέχεια τοῦ Δοξαστικοῦ τῆς Θ´ Ὥρας ποὺ προαναφέραμε: «Τοὺς ὀφθαλμούς σου πάλιν δέ, τοὺς τὸ Πανάγιον Πνεῦμα κατιδόντας ὡς ἐν εἴδει περιστερᾶς κατελθόν, ἀναπέτασον πρὸς Αὐτόν, Βαπτιστά, ἵλεων ἡμῖν ἀπεργασάμενος…». Στὴν ἀπέναντι ὄχθη εἰκονίζονται τρεῖς Ἄγγελοι σὲ στάσι εὐλαβείας, μὲ τὸ δέος καὶ τὸν λατρευτικὸ σεβασμὸ ἀνάγλυφο στὸ πρόσωπό τους. Κρατοῦν ὀθόνες σὰν μπουρνούζια, ἕτοιμοι ν’ ἀποσπογγίσουν τὸν Κύριό τους. Ἡ ἱστόρησί τους στὴν εἰκόνα θέλει κι αὐτὴ νὰ ὑπογραμμίση τὴν θεϊκὴ ἰδιότητα τοῦ Ἰησοῦ καὶ τὶς διαστάσεις τῆς συγκαταβάσεώς Του χάριν ἠμῶν. Στὸ κάτω ἐμπρόσθιο μέρος τῆς εἰκόνος, μέσα στὰ νερὰ τοῦ Ἰορδάνη, συχνὰ βρίσκονται ζωγραφισμένες δύο ἀνθρώπινες φιγοῦρες, μία ἀνδρικὴ καὶ μία γυναικεία, ποὺ ἔχουν στραμμένο τὸ πρόσωπο μὲ δέος καὶ φρίκη πρὸς τὸν Χριστό. Εἶναι προσωποποιήσεις τοῦ Ἰορδάνη καὶ τῆς θάλασσας καὶ εἰκονίζουν τὸν ψαλμικὸ στίχο: «Ἡ θάλασσα εἶδε καὶ ἔφυγεν» ὁ Ἰορδάνης ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω»(4), ποὺ εἶναι προφητικὸς κι ἀναφέρεται στὴ Βάπτισι τοῦ Χριστοῦ.

Συνοψίζοντας θὰ λέγαμε ὅτι ἡ ὀρθόδοξη εἰκόνα τῆς Βαπτίσεως παρουσιάζει ὅλη τὴν Θεολογία τῆς Θεοφανείας ποὺ συντελέσθηκε στὸν Ἰορδάνη. Εἶναι εἰκόνα τῆς Ἁγίας Τριάδος: Ὁ Πατὴρ πάνω, μὲ τὶς γραμμὲς ποὺ παριστάνουν εἰκαστικὰ τὴ φωνή Του. Ὁ Υἱὸς στὸ νερὸ βαπτιζόμενος. Τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ὡς περιστερὰ ποὺ κατεβαίνει πρὸς τὸν Ἰησοῦ. Τονίζει τὴν διπλῆ ἰδιότητα, θεία καὶ ἀνθρώπινη, τοῦ Ἰησοῦ. Ὑπογραμμίζει τὴν ταπείνωσι, τὴν κένωσι τοῦ Θεοῦ χάριν τοῦ ἀνθρώπου. Διδάσκει τὴν δι’ ὕδατος καὶ πνεύματος ἀπαλλαγῆ ἀπὸ τὴν ἁμαρτία καὶ ἀπολύτρωσι ἐν Χριστῷ κ.π.α.

Ἀλλά, πέρα ἀπὸ τὴν ὑμνολογία, τὴ μουσικὴ καὶ τὴν εἰκονογραφία, καὶ ἡ ὡραία μας ἑλληνικὴ γλώσσα, ἡ «γκλώσσα τῶν Ἀρκαγγέλων», ὅπως χαρακτηριστικὰ τὴν ὀνομάζουν οἱ Ρωμιοὶ τῆς Κάτω Ἰταλίας στὴν ἑλληνικότατη ντοπιολαλιά τους, τὰ «Γκρεκάνικα», ἡ ἑλληνική μας γλώσσα, μὲ τὸν μοναδικὸ λεκτικὸ καὶ ἐκφραστικὸ πλοῦτο της, δίδει, ὅσο καμμιὰ ἄλλη δὲν μπορεῖ νὰ δώση, τὸ νόημα τῶν θείων ἐννοιῶν τῆς ἑορτῆς. Θυμᾶμαι σὲ μία παρουσίασι Βυζαντινῆς μουσικῆς στὴν Ἀμερικὴ (δὲν πῆγα! τὴν ἄκουσα μαγνητοφωνημένη), κι ἐνῶ ἡ χορωδία ἐπρόκειτο νὰ ψάλη τὸ ὡραιότατο τροπάριο τῶν Φώτων: «Νάματα ἰορδάνεια περιεβάλου, Σωτήρ…»,(5) ἡ παρουσιάστρια μετέφρασε: «waters of the Jordan river». τί σημαίνει νάμα, καὶ τί σημαίνει water; Water εἶναι νερό. Κάθε νερό. Καθαρὸ ἢ βρώμικο, τρεχούμενο ἢ λιμνάζον κ.ο.κ. Νάμα ὅμως εἶναι τὸ καθαρό, τὸ γάργαρο, τὸ κρυστάλλινο νερὸ τῆς πηγῆς, ὅπως βγαίνει ἀπὸ τὴ νερομάννα, ἀμόλευτο ἀπὸ κάθε τί, νερὸ ποὺ ξεδιψάζει καὶ δροσίζει καὶ ζωογονεῖ καὶ σῶμα καὶ ψυχή!… Σχολιάζοντας τὴν γλώσσα τῆς ὑμνολογίας μας, καὶ μάλιστα τὴν ἀρχαιοπρεπέστερη τῶν ἰαμβικῶν κανόνων, ὁ Κόντογλου ἔλεγε: « τί εναι ατ γλώσσα! Λόγια εναι ατ ντιφεγγίσματα π ναν λλον κόσμο, γεμάτον π τ μυστικ φωτοχυσία τς θανασίας!… Πς ν τ μεταφράσω ατ τ μετάφραστα; Ο διες ο λέξεις χουνε τὴν μαγικ δύναμι, χι μόνο τ νόημά τους» (6).
Εναι λήθεια τι δν εναι τυχαο πο Νόμος τς Χάριτος, Καιν Διαθήκη το Θεο μ τος νθρώπους, τ Εαγγέλιο τς σωτηρίας, στν λληνική μας γλώσσα γράφτηκε πρωτοτύπως. Ατν διάλεξε Θες γι ν δοθ στν κόσμο. Α, κάτι παραπάνω θάξερε Θες γι τς δυνατότητες κάθε γλώσσας κι τσι ψήφισε τν λληνική!…
Ἂς εὐχαριστήσουμε, λοιπόν, τὸν Ἐπιφανέντα Θεὸ γιὰ ὅσα ἔκαμε γιά μᾶς! Γιὰ τὴν εὐδοκία τῆς Σαρκώσεώς Του, γιὰ τὴν Φανέρωσί Του στὸν Ἰορδάνη καὶ τὸν φωτισμὸ τῆς ἀληθινῆς θεωγνωσίας ποὺ μᾶς χαρίζει, γιὰ τὴν δι’ ὕδατος καὶ Πνεύματος ἀναγέννησι, υἱοθεσία καὶ σωτηρία ποὺ μᾶς προσφέρει. Γιὰ τὴν ἀποκάλυψι τῶν ὑπερφυῶν Μυστηρίων Του σ’ ἐμᾶς τοὺς κριματισμένους καὶ εὐτελεῖς μὲ τὸ θαῦμα, μὲ τὸν λόγο, μὲ τὴν τέχνη καὶ μὲ τὴν γλώσσα. Γιὰ ὅλες Του τὶς εὐεργεσίες, τὶς ἐμφανεῖς καὶ ἀφανεῖς, τὶς πρόδηλες, τὶς λανθάνουσες, ὅσες ξέρουμε κι ὅσες ἀγνοοῦμε, κι ἂς Τοῦ ψάλουμε ἀπὸ τὰ βάθη τοῦ εἶναι μας: «ὁ Ἐπιφανείς, Χριστὲ ὁ Θεός, καὶ τὸν κόσμον φωτίσας, δόξα Σοι»!  Καὶ παράλληλα ἂς κάμουμε πράξι αὐτὸ ποὺ ἕνα τροπάριο τοῦ προεορτίου Κανόνος τῶν Φώτων μᾶς προτρέπει: «Καρποφορήσωμεν τῷ Χριστῷ βίον καθαρόν. Ἔρχεται γὰρ ἀποκαθαίρων τοῖς ὕδασι τῶν ἁμαρτημάτων τὸν ρύπον χάριτι, ὁ μόνος εὐεργέτης καὶ ἀναμάρτητος». Νὰ δώσουμε στὸν Χριστό, ὡς ἕνα γλυκὺ καρπό, καθαρὴ ἀπὸ μικρότητες, πάθη καὶ ἀθλιότητες ζωή. Γιατί Αὐτός, ὁ μόνος Εὐεργέτης καὶ Ἀναμάρτητος, ἔρχεται μὲ σκοπὸ νὰ πλύνη καὶ νὰ καθαρίση μὲ τὰ ἅγια ὕδατα τοῦ Βαπτίσματος τὸν ρύπο τῶν ἁμαρτημάτων μας, διὰ τῆς Χάριτός Του!…

 

Ὑποσημειώσεις

(1) Δ´  Ἰδιόμελο τῶν Αἴνων τῆς Κυριακῆς τοῦ βαρέος ἤχου.
(2) Δ´  Ἰδιόμελο τῶν Αἴνων τῶν Χριστουγέννων.
(3) ΕΚΦΡΑΣΙΣ τς ρθοδόξου Εκονογραφίας, ἔκδ. «Ἀστήρ», Ἀθῆναι 1979, σελ.  163-164.
(4) Ψαλμ. 113, 3.
(5) Δοξαστικὸ τῶν Αἴνων τῶν Θεοφανείων, ποίημα Ἀνατολίου
(6) Ἁγιασμένες Μέρες: Τ ϊβαλί, Πατρίδα μου, Ἀθ. 1988, σ. 115.

 

, , , , , , , , , , ,

  1. Σχολιάστε

Ἀπαντῆστε

Συμπληρῶστε κατωτέρω τὰ στοιχεῖα σας ἢ πατῆστε σὲ ἕνα εἰκονίδιο γιὰ νὰ συνδεθῆτε.

Λογότυπος τοῦ WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ WordPress.com. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Εἰκόνα Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Twitter. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Φωτογραφία στὸ Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιῶντας τὸν λογαριασμό σας στὸ Facebook. Ἀποσυνδεθῆτε /  Ἀλλαγή )

Σύνδεση μὲ τὸ %s σὲ ἐξέλιξη...

%d ἱστολόγοι ἔχουν δηλώσει ὅτι αὐτὸ τοὺς ἀρέσει: